webease

Khmer-English-Khmer Dictionaries

Chuon Nath's Khmer-Khmer Dictionary
  1. ឫសដូងបាត ( ន.នាមសព្ទ )
    ភគន្ទរ​រោគ (ម. ព.មើលពាក្យ ( ចូរមើលពាក្យ . . . ) ឫស​ដូង) ។
  2. ឫសភ ( គុ.គុនសព្ទ ) [រឹ-សុប ឬ រឹ-សៈភៈ] or #NAME?   ( សំ.សំស្រ្កឹត ( ភាសាសំស្រ្កឹត ), បា.បាលី​ ( បាលីភាសា ) )
    (ឫឞភ; ឧសភ) ប្រសើរ, ខ្ពង់ខ្ពស់, ជា​ចម្បង ។ ន. គោ​ឈ្មោល; សត្វ​ឈ្មោល​ជា​ចម្បង;... ឈ្មោះ​រាសី​ទី ២ នៃ​សុរិយ​គតិ​មាន ៣១ ថ្ងៃ (ត្រូវ​គ្នា​នឹង​ខែ​ម៉េ​បារាំងសែស); ហៅ
    - ឫសភ​រាសី ឬ - ឧសភ-- ក៏​បាន, ហៅ​ក្លាយ​ជា ព្រឹសភៈ ឬ ព្រឹសភ​រាសី ក៏​មាន; សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ខ្មែរ​ប្រើ​ជា​ខែ​ទី ៥ ខាង​សុរិយ​គតិ (ម. ព.មើលពាក្យ ( ចូរមើលពាក្យ . . . ) រាសី ផង) ។
  3. ឫសី ( ន.នាមសព្ទ ) [រឹ-សី ]   ( សំ.សំស្រ្កឹត ( ភាសាសំស្រ្កឹត ), បា.បាលី​ ( បាលីភាសា ) )
    (ឫឞិ; ឥសិ “អ្នក​ស្វែង​សីលាទិគុណ, អ្នក​ស្វែង​សីល​ធម៌”) អ្នក​បួស, ឥសី, តាបស; កវី​អ្នក​តែង​វេទ, តែង​មន្ត; អ្នក​ប្រាជ្ញ ។ ខាង​ពុទ្ធ​សាសនា​ហៅ ព្រះ​ពុទ្ធ, ព្រះ​បច្ចេក​ពុទ្ធ, ព្រះ​អរហន្ត​ថា ឫសី ឬ​ឥសី ដែរ ព្រោះ​ពុទ្ធាទិ​បណ្ឌិត​ទាំង​នោះ​ជា​អ្នក​ស្វែង​គុណ​ធម៌ មាន​សីល​គុណ​ជាដើម ។
    - ឫសី​កូល (សំ. ឫឞិកុល) ត្រកូល​ឬ​វង្ស​អ្នក​ប្រាជ្ញ ។ល។ (ម. ព.មើលពាក្យ ( ចូរមើលពាក្យ . . . ) ឥសី ផង) ។
  4. ឫសីប្លែងសារ ( ន.នាមសព្ទ ) or ឥសីប្លែងសារ
    ឈ្មោះ​វិធី​សរសេរ​សំបុត្រ​ប្លែង​របៀប​អក្សរ​បំបាំង​សេចក្ដី, ជា​ចំណេះ​របស់​ខ្មែរ​ក្នុង​បុរាណ​សម័យ, មាន​ច្រើន​បែប; មុន​ដំបូង​ត្រូវ​សរសេរ​សេចក្ដី​ឲ្យ​ច្បាស់​លាស់​តាម​ធម្មតា​សិន, ត្រូវ​ប្រើ​បាន​ចំពោះ​តែ​ឃ្លា​របះ​ខ្លី​ៗ​ឲ្យ​ល្មម​រាប់​អក្សរ​ស្រង់​បាន​ងាយ, រួច​ហើយ ត្រូវ​រាប់​អក្សរ​បណ្ដោយ​ពី​ដើម​ទៅ​ចុង ដក​យក​មួយ​តួ​ម្ដង​ៗ តាម​កំណត់​ចំនួន​មក​សរសេរ​រៀប​រៀង, ស្រៈ​បាំង​ឈើ និង​លេខ និង​សូន្យ (០) ក៏​រាប់​យក​ជា​អក្សរ​មួយ​តួ​ៗ​ដែរ តែ​វិសជ៌នីយ​មិន​រាប់, រួច​ដាក់​លេខ​ត្រង់​ខាង​ដើម​ឃ្លា​របះ​ថា “២ ឬ ៣, ៤, ៥” ជាដើម ជា​សញ្ញា​ឲ្យ​អ្នក​ទទួល​សំបុត្រ​នោះ អាច​ស្រង់​អក្សរ​សរសេរ​រៀប​រៀង​យក​សេចក្ដី​បាន​ដោយ​ងាយ ។ កាល​ដែល​រាប់​ដក​អក្សរ​ប្លែង​បំបាំង​សេចក្ដី​ហៅ​ថា ដក, ដល់​រាប់​អក្សរ​ស្រង់​ឲ្យ​ឃើញ​ជា​សេចក្ដី​វិញ ហៅ​ថា ស្រង់; ដក-ស្រង់ មាន​ចំនួន​ស្មើ​គ្នា​ក៏​មាន ខុស​គ្នា​ក៏​មាន, ដែល​មាន​ចំនួន​ខុស​គ្នា បើ​ចង់​ប្រើ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​យក​បែប​ដក​ជា​ស្រង់ ឬ​បែប​ស្រង់​ជា​ដក​ក៏​បាន ។ ដក ៣ ស្រង់ ៣  ដូច​ជា : ល្អ​ក្រចិមិយូត្តនរ > ចិត្ត​ល្អ​មិន​ក្រ​យូរ (មាន ៨ អក្សរ), កាល​ដែល​ដក ត្រូវ​រាប់​ពី ចិ  ដល់ ល្អ  ដក ល្អ, ពី មិ  ដល់ ក្រ ដក ក្រ, ... ពី ល្អ  ដល់   ដក ន, ពី ក្រ  ដល់   ដក រ, ត្រូវ​រាប់​ដក​បន្ត​គ្នា ៨ សា​ឲ្យ​ទាល់​តែ​គ្រប់​ទាំង ៨ អក្សរ​ឥត​មាន​ផ្ទួន (បើ​មាន​ផ្ទួន​លើ​តួ​ដដែល​ណា​មួយ ទុក​ជា​ខុស); ដល់​វេលា​ស្រង់​ក៏​ដូច​គ្នា, ត្រូវ​រាប់​ពី ល្អ  ដល់ ចិ  ស្រង់ ចិ,... ពី ត្ត  ដល់   ស្រង់ ។ ដក​ ២ ស្រង់ ៤ ដូច​ជា : ចះនច‍ េមិឈ្នះង់ > ចេះ​មិន​ឈ្នះ​ចង់ (មាន ៧ អក្សរ), ឬ ដក ៤ ស្រង់ ២ ជា នឈ្នេះចះចមិង់  ក៏​បាន, បើ​ចង់ ដក​ ៣ ស្រង់ ៥ ឬ ដក ៥ ស្រង់ ៣ វិញ​ក៏​បាន ។ ដក ៣ ស្រង់ ៩ ដូច​ជា : ពីក់រខ្លួក្រេជាស់អំអាល្អបន > អំពើ​អាក្រក់​ល្អ​ជា​របស់​ខ្លួន (មាន ១៣ អក្សរ ) ។ ដក ៤ ស្រង់ ៧ ដូច​ជា : ង់ល្ងេបសទីខ្មាចេះ > ខ្មាស​ល្ងង់​ទើប​ចេះ (មាន ៩ អក្សរ) ។ ដក ៧ ស្រង់ ៧ ដូច​ជា : ប្រាល​ខ្ញុំ​តេ ៥ អាក់សិខ្ចីរៀឲ្យ ០ ណិ ១ ន > អាណិត​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ខ្ចី​ប្រាក់១៥០ រៀល​សិន (មាន ១៦ អក្សរ​រាប់​ទាំង​សូន្យ​ផង) ។ វណ្ណយុត្ត​ដែល​ប្រើ​ដាច់​ដោយ​ខ្លួន​ពី​តួ​អក្សរ ដូច​ជា ?; ! ជាដើម ក៏​ត្រូវ​រាប់​យក​ជា​អក្សរ​មួយ​តួ​ៗ​ដែរ; បើ​ត្រូវ​ការ​សរសេរ​ថា ទៅ​មុន​ចុះ កុំ​ចាំ​ខ្ញុំ ! ត្រូវ​សរសេរ​ជា ៧ នខ្ញុំមុចាំទៅ​កុំ​ចេះ ! (គឺ​ប្រាប់​ថា​ឲ្យ​សង់ ៧); ឬ​សរសេរ​ជា ៤ ចាំ​ចុះ​មុេខ្ញុំកុំនទៅ ! ក៏​បាន (គឺ​ប្រាប់​ថា​ឲ្យ​ស្រង់ ៤); លេខ​ដែល​បង់​ខាង​ដើម​ឃ្លា​របះ បើ​ដាក់​ក្នុង​វង់​ក្រចក​ជា (៧) ឬ (៤) ដូច្នេះ​ក៏​បាន ។
  5. ឫសីផ្សំស្រេច ( ន.នាមសព្ទ ) or ឥសីផ្សំស្រេច   ( ស.សៀម ( ភាសាសៀម ) )
    ឈ្មោះ​ឈើ​មួយ​ប្រភេទ ស្លឹក​ឆែក​ៗ មាន​ព័ណ៌​ផ្សេង​ៗ​ច្រើន​បែប, ប្រើ​ធ្វើ​ជា​ថ្នាំ​រំងាប់​រោគ ។
  6. ឫស្ដី ( ន.នាមសព្ទ ) [រឹស-ស្ដី, ជើង ដ ]   ( សំ.សំស្រ្កឹត ( ភាសាសំស្រ្កឹត ) )
    (ឫឞ្តិ) ដាវ; ក្រប៊ី; លំពែង (ព. កា.ពាក្យកាព្យ គឺពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) ។
  7. ឫស្យា ( ន.នាមសព្ទ ) [រឹស-ស្យ៉ា ]   ( សំ.សំស្រ្កឹត ( ភាសាសំស្រ្កឹត ) )
    (ឦឞ៌្យា, ឦរ្យា; បា. ឥស្សា) សេចក្ដី​ច្រណែន; សេចក្ដី​ឈ្នានីស ។ ខ្មែរ​ប្រើ​ជា កិ. “ច្រណែន; ឈ្នានីស” ក៏​បាន : កុំ​ឫស្យា​គេ (បុ. សរ. រឹស្យា  ក៏​មាន) ។
  8. ឫស្សី ( ន.នាមសព្ទ ) [រឹស-សី]
    តចសារ​ជាតិ​មួយ​ប្រភេទ ដុះ​ទំពាំង​បែក​ចេញ​ជា​គុម្ព ដើម​មាន​ថ្នាំង, មាន​ច្រើន​ប្រភេទ : ឫស្សី​ស្រុក, ឫស្សី​ព្រៃ, ឫស្សី​រលៀក, --ត្រាច់, --ឃ្លៃ, --ថ្ង, --ទ្រនំ​មាន់,... (និយាយ​ថា រសី  ក៏​មាន​ខ្លះ) ។